sobota, 17 listopada 2018

'' Wspaniałe stulecie'' Indii: Jodhaa Bai i Jalal-ud-Din Mohammad Akbar.




Akbar i Hira, choć cesarz miał 300 kobiet kochał jedną.



Tadż Mahal i inne zabytki czasów Dynastii Mogołów; czyż nie przypominają one swym wyglądem tureckich meczetów z czasów Suleymana, chociażby legendarnego Suleymaniye. Jeśli ktoś to zauważył to jak najbardziej ma rację, albowiem architektem zabytków był uczeń samego Sinana. Tadż Mahal to symbol wielkiej miłości... Dla Europejczyków z pewnością tak, ale dla hindusów już nie. Jeśli zapytać o Tadż Mahal jakiegokolwiek hindusa można usłyszeć różne zdania, np. iż to nie jest żaden symbol wielkiej miłości, a  co najwyżej symbol zabójstwa kobiety poprzez wykorzystywanie jej do ''hodowli'' następców tronu.Jeśli ktoś w tej dynastii był symbolem miłości to zupełnie inna osoba. Fakt Shah Jahan to już cień dynastii Wielkich Mogółow; początek ich końca. Spłodził z Mumtaz Mahal czternaścioro dzieci, podczas porodu ostatniego dziecka Mumtaz Mahal umarła. Hindusi nie lubią muzułmanów i nie darzą dynastii Mogołów wielką miłością, wyjątek stanowi z tego rodu jedna osoba...Człowiek , którego historia świata zaliczyła w poczet epoki Najwybitniejszych Królów...Człowiek,który był wielkim wojownikiem... Człowiek, który choć był do śmierci analfabetą stworzył imperium tolerancji, dobrobytu, a także niczym Akhenaten nową religię...Człowiek, którego nazwali Akbar czyli Wielki.
Akbar jeden z władców Epoki Największych Królów. Tylko Akbarowi udało się, zażegnać wojny religijne

Człowiek ten to Jalal-ud-din Muhammad Akbar.Hindusi mają wiele powodów aby odczuwać swoją nienawiść do dynastii. Jednym z nich jest brak tolerancji jaki nastąpił po śmierci Akbara,a drugim sprowadzenie kolonializmu. Związki dynastii Mogołów z turkami były bardzo silne, choć oni sami powoływali się na pochodzenie od Czingis-chana, to jednak byli przede wszystkim ludem tureckim. W bardzo dawnej historii pewnie jak wszystkie ludy  mieli jakieś koneksje z wielkim władcą Mongołów, ale była to bardzo daleka historia. Podczas panowania Akbara stosunki z imperium Osmańskim są bardzo dobre; kwitnie handel i wymiana intelektualna. Akbar jest niczym Sulejman on również ustanawia wiele precedensów. Jednym z nich... Tym, za które zapłaci życiem, jest ślub z hinduską księżniczką, która nie przechodzi na islam. To precedens i historia niczym historia sułtanki Hurrem. Historia, która nigdy nie powinna się wydarzyć, ale wydarzyła się. Dzięki temu małżeństwu Akbar był jedynym człowiekiem w dziejach Indii, który potrafił zaprowadzić pokój religijny. Nie udaje się to nawet obecnie. Akbar wstępuje na tron bardzo młodo, bo w wieku 13 lat. Urodził się 15 października 1542 roku, już podczas ucieczki swego ojca Humajuna po przegranej bitwie z Śer Śhahem. Gdy został wygnany jego ojciec chłopca przekazano pod opiekę stryja, rodzice zaś udali się na wygnanie na dowód shaha Tahmaspa.  W owym czasie przebywał tam również książę Bajazyd, z dwóch zakładników przeżył ojciec Akbara. Stryj traktował Akbara niczym zakładnika, pieczę nad chłopcem sprawowała stryjenka Maham Aga; kobieta, która jeszcze wiele lat będzie wpływać na politykę władcy, dopóki nie doprowadzi do zamachu na jego żonę, a potem na niego. Na pewno ojciec znał historię tureckiego księcia i pewnie przekazał ją synowi. Kiedy Humajun wrócił z Persji i zażądał wydania dziecka, stryj wywiózł go do Kabulu. W końcu Humajun zmuszony jest do oblężenia twierdzy, aby odzyskać dziecko. Co robi stryj?... Wystawia kilkuletniego chłopca na jednej z wież wprost pod kule oblegających. Te wydarzenia odcisną piętno na psychice władcy, który będzie nie ustępliwy i czasem okrutny dla przeciwników. Młody książę wyrasta w warunkach wiecznych wojen. Jego opiekunem jest regent Bajram i nieoficjalnie Maham Aga. Prawdopodobnie zarówno regentowi jak i przybranej matce zależało na tym,żeby chłopak był analfabetą. Mogli wtedy wydawać dekrety takie jak chcieli.  Jego wstąpienie na tron jest również niczym historia z czasów Sulejmana. Akbar bowiem zostaje władcą w takich samych okolicznościach jak Selim II, śmierć ojca Akbara również jest ukrywana do czasu koronacji,a ciało przechowywane w lodzie. Dynastia Mogołów również decydowała się na zabijanie innych książąt. Akbar miał to szczęście, że nie miał braci, lecz siostry. Jego przyszłym problemem będzie tzw. ''mleczny brat'' syn Maham Agi, którego będzie musiał zabić po bitwie. Mogołowie jednak zamykali nie chcianych następców w twierdzach i zmuszali do zażywania coraz silniejszych dawek opium, co w końcu doprowadzało do ich śmierci. Nie podnosili tym samym ręki na muzułmanina,'' wykańczał'' się sam. Córki w dynastii Mogołów się nie liczą ,albowiem są w zamknięte w haremie i do śmierci są dziewicami. Dopiero żona Akbara odkrywając przypadkiem jego ułomność. Kobieta nauczy go czytać i pisać, jednak z miernym skutkiem. Dziś  uważa się, że cesarz miał dyslekcję, której nie umiano wtedy leczyć. Według legendy kobieta chcąc zrobić prezent mężowi nauczyła się języka perskiego i wykaligrafowała jego imię. Władca poprosił ją o to, aby przeczytała tekst. Miała odrzeć,  jak każda hinduska iż nie może wypowiedzieć imienia męża,aby nie rzucić złego uroku. Wtedy Akbar miał się przyznać do wady. Wady, którą zdecydowanie nadrabiał niesamowitą pamięcią i wiedzą. Nawet przybywający z Europy ambasadorzy byli zszokowani tym ile władca wie o ich kulturze i religii; zszokowani tym jak prowadził rozmowy. Nieoczekiwanie przeciwko Akbarowi wystąpił dowódca sułtana Bengalu. Człowiek ten znany jako Hemu ogłosił się sułtanem. Nie był jednak popularny wśród ludu. Jego panowanie przypadło na czas ogromniej klęski głodu, dochodziło do kanibalizmu, a władca w tym czasie karmił swoje słonie bojowe masłem i ryżem. To spowodowało, że wielu zaczęło przyłączać się do Akbara.
Czy tak wyglądała jedna z najważniejszych kobiet w Indiach i jedyna, o której tyle wiemy.

Dochodzi do bitwy pod Panipatem, najważniej w dziejach Indii. Od tego momentu uznaje się, że dynastia Mogołów zawładnęła Indiami. Akbar podbił cały półwysep. Akbar osobiście ściął głowę Hemu, czym uzyskał przydomek ''gazi''. Z głów zabitych żołnierzy utworzono wieże. Pod panowanie Akbara dostają się po kolei: Pendżab, Dżammu i wiele innych, aż nadchodzi czas Radżputany. Znów na scenę historii wkracza radżpucka księżniczka. Wtedy znika też Bajram Khan zabity z rozkazu Maham Agi, która boi się jego coraz silniejszych wpływów.Akbar nie decyduje się na wojnę z radżputami wie, że nie ma z nimi szans. Zaczyna wprowadzać politykę tolerancji, zjednoczył już cały półwysep teraz czas na edykty. Akbar znosi podatek od religii, wprowadza hindusów na dwór i urzędy. Nie podoba się to ortodoksyjnym muzułmanom. W końcu decyduje się na sojusz polityczny poprzez małżeństwo z władcą jednego z najważniejszych księstw rażputany- Bharmalem z Amber. Tak o to w dziejach pojawia się Mariam-uz-Zamani. Kobieta znana jest pod wieloma imionami. Historycy zowią ją Hira Kunwari, imię Mariam-uz-Zamani otrzymała prawdopodobnie na ślubie.Jednak wśród hindusów i w legendach przetrwała jako Jodhaa Bai i pod tym imieniem jest najbardziej znana, choć wielu historyków uważa, że to imię należało do innej władczyni.

Akbar przed ślubem nie widział żony. Ślub odbył się w obrządku muzułmańskim i hinduskim.Po odsunięciu czerwonej kurtyny i ujrzenia oblicza dziewczyny; Akbar się zakochał. Małżeństwo więc było początkowo polityczne, a miłość przyszła z czasem. Hira nigdy nie przeszła na islam, był to precedens i nie podał się wielu.Harem Akbara był wielki, ale małżonka była tylko jedna; to Hira. Hira miała również prawo do czczenia swoich bóstw i ustawiania ich wizerunków w pałacu. Szybko dochodzi do konfliktu pomiędzy Hirą a Maham Agą, która znów boi się o swoje wpływy. Maham Aga odnajduje list, który Jodhaa na długo przed małżeństwem miała napisać do swojego pierwszego narzeczonego księcia Ajabgarhu. Nigdy nie wysłała tego listu, a Akbar nie umiał czytać. Wtedy Jodhaa o tym nie wiedziała. Maham Aga podsuwa władcy list i opisuje co w nim jest. Akbar nie wierzy,więc stryjenka decyduje się na kolejny krok. W imieniu Jodhy wysyła do księcia listy miłosne i zaprasza go, aby porwał księżniczkę z rąk wyrodnego męża. Inscenizuje spotkanie rzekomo z księciem Ajabgarhu. Jest noc. Książę nie przybył, ale nadarzyła się okazja nie zapowiedzianego innego gościa brata Jodhy- Sujamala. Maham Aga informuję Jodhę, że Akbar został rany. Kobieta wybiega z pałacu. W tym samym czasie Akbar zostaje poinformowany, że Jodhaa spotyka się z kochankiem. Nie widział twarzy po ciemku, ale pomyślał co chciała Maham Aga. Jodha odchodzi z pałacu dobrowolnie, mówiąc Akbarowi, że będzie kiedyś żałował i wróci kiedy Akbar zacznie ją kochać i sam myśleć. Miała rzec: ''Nie zdobywa się niczego wyrażając żal,ale wy tego nie rozumiecie.Wiecie jak toczyć wojnę odnosić zwycięstwa, podbijać, ale nie wiecie jak rządzić. Podbiliście mnie panie jedynie, zdobyliście władzę zewnętrzną, ale nie serce. Można było przynajmniej podjąć trud poznania prawdy, nie miałam szansy nawet nic wyjaśnić,ale problem w tym, że jesteście panie mile całe od otaczającej was rzeczywistości, nie wiecie jak zjednywać sobie serca, żeby zdobyć serce trzeba się starać poznać najdrobniejsze radości i smutki drugiej osoby jej myśli, zdobyć zaufanie. Tego dnia , w którym to pojmiecie zawładniecie i moim sercem.''




Intrygę odkrywa biologiczna matka Akbara i informuje o tym syna. Dochodzi do konfrontacji z mamką, a ta do wszystkiego się przyznaje. W tym momencie Maham Aga zostaje odsunięta, zaczyna obmyślać jednak zemstę. Abar długo nie może żyć bez żony, ale ta nie chce wrócić. W końcu małżonek udaje się do jej rodzinnego domu, gdzie teściowie inscenizują scenę, jakoby cesarz nie mógł wrócić do swojego pałacu z powodu złej pogody. Jodhaa nie chce z nim jednak przebywać. W końcu Akbar wyzywa żonę na pojedynek na miecze. Zakładają się, że jeśli on wygra; ona z nim wróci, a jeśli on przegra; ona może zostać. Jodhaa go pokonała, a cesarz miał doznać szoku na widok jej umiejętności. Jak każda radżpudzka kobieta ćwiczyła się w sztukach walki. Akbar stwierdza nad odchodne , że wie iż Hira wróci sama. To chyba w tym momencie Akbar się otrząsnął, zaczyna wychodzić do ludu niczym Sulejman i podpytywać się o bolączki. Coraz więcej przedstawicieli różnych religii wprowadzanych jest na dwór. Władca coraz bardziej zaczyna rządzić sam odsuwając niektórych na bok. Na posłuchanie do cesarza może przybyć każdy i przedstawić swoje bolączki. Akbar choć był okrutnym wojownikiem, nigdy nie pozwalał na bicie żon. Kobieta, która przyszła z tym do niego mogła liczyć na wygranie sprawy. To rzadkie w muzułmańskim świecie. Kiedy Akbar dowiaduje się o podatku od pielgrzymek dla hindusów nie wiadomo. Podatek napełniał skutecznie budżet państwa, albowiem ze względu na specyfikę religii hindusi pielgrzymowali dość często, przez co był dla wielu biedniejszych kłopotliwy. Akbar znosi podatek od pielgrzymek. Na wiadomość o tym królowa wraca do Agry. Robi to w tajemnicy na audiencji generalnej. Wtedy też hindusi urządzają wielką fetę na cześć cesarza i okrzykują go: Akbar czyli Wielki.
Po dziś dzień hindusi i muzułmanie nie rozumieją dlaczego w naszej kulturze władcę najczęściej nazywa się Akbar Wielki, gdyż jest to powtórzenie, tak naprawdę tytułu. Podczas uroczystości dochodzi do zamachu na Akbara, zostaje ranny zatrutą strzałą. Niektórzy twierdzą, że dopiero wtedy Jodha wróciła do pałacu i opiekuje się mężem. Abar wyjdzie z tego, ale do końca życia będzie miał problemy zdrowotne. Za zamachem stał nie kto inny jak Maham Aga i jej syn, zwany mlecznym bratem Akbara. Za zamachem nie stał nikt inny jak Maham Aga i jej syn. Kobieta zostaje stracona,a ze swoim mlecznym bratem Akbar będzie prowadził wojnę. Maham Aga opowiadała, że wykarmiła również swym mlekiem Akbara... Czy było to prawdą? Sądząc po zachowaniu Humajuna, była kiepską matką zastępczą, ale umiała się ustawić.


W 1569 roku Hira rodzi syna imieniem Nuruddim Salim, to przyszły cesarz Jahangir. Z Akbarem ma również kilka córek. Hira zaczyna wywierać wpływ na dworze; to ona zajmuje się polityką ekonomiczną kraju. Okres panowania Akbara i Hiry to okres największej prosperity.Handel kwitnie, kraj się rozwija, inwestycje państwowe zawsze są opłacalne.Hira była największą bizneswoman swoich czasów. Uważana była za królową handlarzy, posiadała również flotyllę statków, przewożących pielgrzymów do Mekki. Statek Rahim był największym muzułmańskim statkiem pływającym po znanych ówcześnie morzach. Każdego roku szlachcice przynosili jej w prezencie jeden klejnot , od każdego rodu. Hira otrzymała również prawo wydawania własnych edyktów. Rządziła z Akbarem na równi. Akbar umiera na wojnie rzekomo na dyzenterię. Dziś uważa się , że został otruty. Jego wnuk Shah Jahan mimo nalegań nie odstępował dziadka, aż do chwili śmierci. Był z nim bardzo związany. Wydaje się, że Akbar prywatnie był bardzo rodzinnym człowiekiem.Ta dwójka ludzi z czasem naprawdę się pokochała. Zarówno Akbar jak Jodhaa fundowali świątynie hinduskie bądź muzułmańskie. Kierując się tolerancją i zrozumieniem. Akbar próbował stworzyć synkretyczny kult Din-i-llahim słusznie zauważając, że hinduizm, buddyzm, dżinizm, islam, zoroasteryzm, chrześcijaństwo i wiele innych kultów mają wiele cech wspólnych. Ideologia upadła wraz ze śmiercią Akbara i wielce prawdopodobne, że była powodem jego zgonu. Jahangir nie był już tak tolerancyjny. Władza Hiry osiągnęła swój szczyt, kiedy została odpowiednikiem Valide Sultan.Hira została pochowana w swoim mauzoleum nieopodal mauzoleum Akbara w 1623 roku.  Historia Hiry to wiele precedensów, chociażby samym precedensem jest to, że o niej wiemy.  Indyjskie dwory nie spisywały historii żyjących na nich kobiet, te kobiety nikną w dziejach. Nie znamy imion większości żon czy matek władców. Hira jest wyjątkiem; jedyną kobietą, której historię w dziejach dynastii Mogołów znamy całą.
 Historia pary została przedstawiona w wielu powieściach i filmach. Jednym z najlepszych jest film: ''Księżniczka i cesarz", opowiada on pierwsze lata z życia pary. To film długi, który był jednym z najdroższych filmów Bollywood, ale warty zobaczenia. Nie ma w nim też zbyt wielu śpiewów.Ta historia jest u nas całkowicie zapomniana, choć można ją również nazwać ''Wspaniałym Stuleciem'' Indii.

 
Bibliografia; W. Hassen'' Pawi tron'', Dynastie Świata ''Wielcy Mogołowie'', J.Kieniewicz ''Historia Indii'' en.wikipedia: Hira Kunwari, Akbar the Great, plakat filmu ''Księżniczka i cesarz''

czwartek, 15 listopada 2018

Septimia bath Zabbai kobieta, która jako pierwsza zniszczyła imperium Rzymu


Edward Poynter (prerafaelita) Zenobia

 
 
Palmyra jedno z najpotężniejszych miast Bliskiego Wschodu, dziś już dzięki paru nawiedzonym praktycznie nie istnieje, a oryginalnych śladów potężnej królowej, która uważała się za wnuczkę Kleopatry VII Philopathor  nie znajdziemy już nigdy. W  końcu wszelkie ślady ludzkie musiały zostać zniszczone gdyż pokazywały twarz, lub były świątyniami nie tego Boga. Pozostało cieszyć się nam wizerunkiem królowej w muzeum w Wiedniu i rzeźbą Hariet Hosmer w Huntington Gardens w Kalifornii (sama rzeźba była w swoim czasie bardzo szokująca i słynna); żadne z nich nie pamięta czasu Zenobii. Kim była, kobieta, która jako pierwsza pokazała słabość Rzymu i na kilka lat odebrała mu całą wschodnią część imperium? Naprawdę nazywała się Septimia bath Zabbai. Septimia to imię bath Zabbai przydomek. Pierwotnie nazywała się Iulia Aurelia bath Zabbai ( istnieje wersja zapisu Bathzabbai), Septimią Zenobią stała się prawdopodobnie jak wiele kobiet w dniu ślubu, kiedy otrzymała  nowe imię nadane przez męża. Spokrewniona z Juliuszem Aureliuszem Zenobiosem Zabdilasem, wysokim dostojnikiem miasta. O jej młodości nie wiemy nic.
Była drugą żoną Septymiusza Odenata, który rangę arystokratyczną otrzymał od rodu Sewerów, za prowadzenie polityki pro-rzymskiej i pokonanie Persów. Nie wiele wiemy o jego pierwszej żonie. Miał z nią dwójkę dzieci: Herodosa i Hairana. Palmyra była miastem handlującym drogocennymi przedmiotami , to tu zatrzymywały się karawany z jedwabiem. Prawdopodobnie za Filipa Araba, Odenat został senatorem. Za nieszczęsnego Waleriana, został konsulem. Walerian w 260 roku został pokonany przez Persów pod wodzą słynnego Shapura I i uwięziony, w tym momencie zaczyna się najważniejsza część historii. Dochodzi do buntów niepodległościowych w całym państwie rzymskim. Odenat również wysyła poselstwo do shaha, u Szapura  nie uzyskał jednak nic, shah odesłał go z dziś byśmy to nazwali z kwitkiem. Rzeczywiście Shapur jest zbyt potężną osobą aby potrzebować kogoś takiego jak Odenat. Odenat zwrócił się ponownie o protekcję do Rzymu, do syna Waleriana- Galiena. Ten układ można nazwać sytuacją dla obu stron bez wyboru. Jeden boi się o swoje państwo-miasto, drugi musi uporać się z buntownikami, przechodzącymi na stronę shaha, który udowodnił, że można pokonać Rzym, a nawet schwytać cezara.Shapur jednak nie pomniejszył Rzymu o tak rozległe terytoria jak Zenobia. Odenat staje na czele armii rzymskiej w Syrii, odzyskuje znaczną część Mezopotamii,  za co otrzymuje tytuł corrector totius Orientis- ''Naprawca Wschodu''. Pan Palmyry umiera w wyniku zamachu. Historia Augusta obwinia o ten zamach samą królową Zenobię,rzekomo zazdrosną o wpływy  Herodosa, a nie jej syna Waballata. Jest to jednak jedyne źródło mówiące o takiej wersji wydarzeń i wręcz przeczy temu co dzieje się potem. Książka jest tak naprawdę jedną wielką propagandą Rzymu, dodając lub przemilczając fakty ( np. brak informacji o nieudanym podboju Irlandii), tak by pokazać potęgę kraju.Najbardziej prawdopodobne jest, że Rzym wyrównał rachunki pamiętając o prezentach i poselstwach do Shapura.  Taką wersję przyjmuje większość historyków i uzasadnia ona bunt królowej. We wschodnich tekstach Septimia określana jest mianem ''Najszlachetniejsza ze wszystkich kobiet Wschodu'' i ''najpiękniejsza'', przez Rzymian z czasem zostanie określona '' Żelazną damą''. Niektórzy historycy dodają jej jeszcze dwóch synów: Hereniana i Tiomolaosa, nie ma jednak żadnych dowodów na to że istnieli, a także rodzicielstwo króla Septymiusza Antiocha. Po śmierci męża pierwszym krokiem władczyni było zabezpieczenie tronu dla Waballata, był on jeszcze dzieckiem więc  Zenobia została regentką w jego imieniu... Tak naprawdę to ona sprawowała władzę. Co się stało z innymi synami, tego tak naprawdę nie wiemy, choć snuto różne teorie od zabójstwa przez macochę, po śmierć naturalną czy tragiczny koniec wraz ojcem. Tego się nie dowiemy, po prostu ci ludzie znikają. Początkowo Rzym zajęty uzurpatorami na Zachodzie nie zauważył, że powoli na Wschodzie tworzy się mała autonomia z własnymi pieniędzmi , despoiną i Królem Królów.
Hariet Hosmer'' Zenobia w łańcuchach''



Dwór przyciągał artystów, poetów filozofów,sama Zenobia władała kilkoma językami, aby podkreślić swoją rolę w męskim świecie występowała zawsze w zbroi . W 269 roku następuje zwrot w polityce , kiedy to Palmyra zajmuję część Galicji po Ankyrę . Za pretekst podany jest cel chronienia państwa przed Gotami. To doskonały czas Shapur umiera, a w Rzymie panuje już kolejny cesarz walczący z Gotami i uzurpatorami. Już w 270r.  Palmyra zdobywa Arabię, gdzie całkowicie rozbito wojska rzymskie. Od tego momentu nowe państwo kontroluje również szlaki handlowe Indii. Tak naprawdę wschodnia część imperium nie jest już Rzymu, to pierwszy pokaz tego, że można obalić Rzym.Królowa zatrudnia różnych ludzi do swojej armii, nie waha się przyjąć rozbójników  czy Saracenów. W końcu zdobywają spiż ówczesnego świata -Egipt. Można pokusić się o stwierdzenie, że w owym czasie Rzym długo nie zainteresowałby się uzurpacją, gdyby nie Egipt. To stąd przybywa większość zboża do państwa. W Egipcie Septimia jest ubóstwiana, prawdopodobnie władała językiem koptyjskim, po raz pierwszy od wieków, ktoś mówi do ludzi w ich języku, remontuje stare świątynie. To przysparza jej zwolenników.  To zapewne tutaj rodzi się legenda o wnuczce Kleopatry VIII Philopathor potomkini nie kogo innego jak Cezariona. Mało prawdopodobne Cezariona zabito bardzo szybko, ale ten mit zachęcił Egipcjan do współpracy i poddania nowej władzy. Waballat zostaje okrzyknięty; ''Imperator Orientis''. Jeśli była spokrewniona w jakiś sposób z potomkami Aleksandra Wielkiego, to bardziej prawdopodobne jest iż tą osobą była  któraś z Kleopatr władających Antiochią (imię Kleopatra było popularnym imieniem w dynastiach powstałych po Aleksandrze. Pierwszą Kleopatrą była jego siostra żona króla Epiru).    Historycy po dziś dzień sprzeczają się jakie były cele Zenobii; rzeczywiście utworzenie separatystycznego państwa czy uzyskanie jedynie autonomii. Jej późniejsze zachowanie jest dość dziwne.  Wszystko było idealnie dopóki na tron Rzymu nie wstąpił Aurelian. Władca był bardziej zaradny i uzyskał większy posłuch od poprzedników. Uporał się z Zachodem i ruszył na Wschód.
Aurelian bardzo szybko opanował: Galicję, Kapadocję.Opór napotkał dopiero w mieście Tiana, co go tak rozmierzwiło , że rozkazał wybić wszystkie żywe istoty także zwierzęta domowe. Pokazuje to jak słabe były układy i lojalność, dopiero bardzo odległy przyczółek zdecydował się na obronę.To pierwszy militarny błąd Zenobii, miasto było zasiedziałe przez Palmyreńczyków i wysłanie wojska z pomocą zatrzymało by Rzymian w górach, a może doprowadziło do ich klęski. Niektórzy chcą widzieć w tym chęć Zenobii do pojednania z Aurelianem. Jeśli tak, to  była bardzo głupia decyzja, bo powinna się już nauczyć, że Rzym nie wybacza.
Największa bitwa pomiędzy przeciwnikami to Emeza, użyto tu po raz pierwszy na szeroką skalę metalowych zbroi dla ochrony koni. Do Zenobii dołączyły ludy z Armenii i Arabii. Początkowo  szala zwycięstwa była po stronie Palmyry. Głównie dzięki wykorzystanym  w boju wielbłądom, których armia rzymska nie miała i pech chciał, że Aurelian wybrał głównie wojska z dalekich zachodnich prowincji. Ludzie ci zwyczajnie nie widzieli wielbłąda wcześniej na oczy. Jednak Aurelian rozkazał atakować jedynie boki armii, a nie front. Zagadką pozostaje czemu Zenobia nie rozkazała wtedy przegrupować wojsk.  Wojsko Zenobii poniosło klęskę. Emeza nie była nastawiona przyjacielsko do królowej. To kolejny błąd królowej,która schroniła się w mieście pozwalając na oblężenie zamiast uciekać na pustynie.Miasto jest zawsze najgorszym wyborem ściganego.Zenobia miała zagrozić, że wybije ludność w pień jeśli nie wytrzymają oblężenia. Co ciekawe sam Aurelian oblegał miasto tak, iż zostawił furtę do ucieczki.Już wtedy pojawiły się legendy, że władca zakochał się w kobiecie, której nie widział na oczy.   Ponoć cezar złożył jej propozycję by zamieszkała z nim  w pałacu; w zamian za oddanie jedwabi , klejnotów i  władzy.Miała odpowiedzieć, że woli umrzeć jak Kleopatra niż żyć bez korony. To też trochę sprzeczne  faktem iż po schwytaniu nad Eufratem, królowa zrzuciła podczas przesłuchania całą winę na ministrów robiąc z siebie głupią gęś, więc do ta wypowiedź mogła nigdy nie paść z jej ust. Chyba, że tą wersję o głupiej gęsi stworzyli Rzymianie, aby chociażby osłabić morale popierających ją wojsk. Królowej udaje się wymknąć i ucieka do Persji zostaje schwytana nad Eufratem, wtedy zdradziła ją sama Palmyra do Rzymu. Aurelian pokazuje ją w swoim triumfie w złotych kajdanach. Zenobia otrzymuje dom w Rzymie i ma tam dożyć swoich dni, czemu aż taka łaska?... Niektóre legendy mówią, że Aurelian zakochał się w micie potężnej zbuntowanej ''Żelaznej Damy'', miała zostać zmuszona do poślubienia szlachcica.  Triumfem Zenobii był triumf Aureliana, ponoć lud skandował cały czas jej imię, patrząc na dumną królową, to miało dać Aurelianowi do myślenia, że królowa musi żyć. Czy została jego kochanką? Tego też nie wiemy na pewno. Krótko po schwytaniu Zenobii w Antiochii pojawił się uzurpator Antioch Septymiusz, podający się za syna Zenobii. Aurelian również puścił go wolno. Czy rzeczywiście był synem Zenobii? Nie dowiemy się.Pieniądze z Palmyry umorzyły długi państwowe i dziurę budżetową Rzymu to jest pewne. Nie akceptuje się obecnie teorii o tym iż królowa miała być obwożona w złotej klatce po wschodnich prowincjach, gwałcona i w końcu zginąć podczas sztormu na Morzu Śródziemnym. Są to nie potwierdzone legendy. Aurelian zginął zamordowany w wyniku spisku, niektórzy widzieli w tym rękę Zenobii.  Zastanawiano się długo dlaczego właściwie po raz pierwszy Rzym zostawił buntownika przy życiu... Tak słynnego buntownika. Wydaje się, że sytuacja państwa w szczególności na wschodzie była tak niestabilna, że nauczeni przykładem Chrystusa; Rzymianie nie chcieli dać światu kolejnego męczennika, którego historia mogłaby zniszczyć kraj. Sam Aurelian miał podobno wypowiedzieć się, że jako matrona Zenobia będzie mniej szkodliwa gdyż z czasem zostanie zapomniana przez lud niż gdyby miała umrzeć i stać się legendą. Prawda jest taka, że gdyby tych dwoje ludzi się nigdy nie spotkało, zniknęliby zapomniani w odmętach historii. Aurelian zawdzięcza swoją nieśmiertelność Zenobii, a ona swoją jemu.


 Bibliografia: ' Aurelian i Zenobia'' T.Kotula, Poczet cesarzy rzymskich ''A.Krawczuk'' Powieść o królowej A.B.Daniel (nick panów B.Houette-historyk i J.D.Baltassat-prozaik, czasem publikowana pod ich imionami)''Królowa Palmyry''

środa, 14 listopada 2018

Szara eminencja Teje- '' Starsza dama''





Teje jest jedną z niewielu kobiet, które w historii Egiptu przedstawiono na równej wysokości z mężem

 
 
 
'Prawdziwa władza jest zawsze ukryta, ta jawna to wyłącznie teatr dla ludu'', padło w  jednym z historycznych seriali. Ktoś wreszcie zauważył tą starą prawdę, zdumiewające jest, że przez tyle wieków ludzie dalej wierzą w tą jawną władzę. Harem zawsze był miejscem władzy; tej ukrytej władzy. Tak funkcjonował i funkcjonuje po dziś dzień. Nie bez powodu Mongołowie bardziej szanują zdanie swoich kobiet niż mężczyzn, choć oficjalnie jest to  bardzo rzadko. Teje była niezwykłą kobietą. Amenhotep III, po raz pierwszy uczynił Wielką Małżonką Królewską, nie jak nakazał obyczaj swoją siostrę, lecz kobietę spoza rodziny. Stało się tak ponieważ jego ojciec Tutmosis IV nie pozostawił po sobie córki z głównego małżeństwa. Właściwą dziedziczką tronu była bowiem najstarsza żyjąca córka. Ta cecha zostanie przejęta przez kulturę żydowską, gdzie po dziś dzień, pochodzenie daje matka. Jak głosi słynne określenie tradycji , a obecnie także przyjmowania obywatelstwa państwa Israel: "Żyd jest z matki Żydówki, bez matki Żydówki nie ma Żyda''.  To prawda, spójrzmy choćby na nasz kraj. Statystyki pokazują,że 60 % mężczyzn wychowuje nie swoje dzieci, wcale o tym nie wiedząc. Mężczyzna naprawdę nie ma pewności bez testów genetycznych czy jest ojcem. W dniu ślubu Teje , córka Jui miała nie więcej niż jedenaście lat. Prawdopodobnie pochodziła z terenów dzisiejszej Syrii; niektórzy twierdzą, że z Nubii. Czy było to małżeństwo z miłości?... Wielu chce w to wierzyć... Ale prawda jest dość smutna jeśli to była miłość to jedynie miłość w tej danej chwili. Teje jednak szybko odnalazła się w haremie i śmiało można powiedzieć, że odnalazła się w systemie. Szybko przestano kwestionować jej niskie pochodzenie,  a dwór szanował ją za inteligencję, mądrość, zmysł polityczny i dyplomatyczny. Mimo iż z czasem Amenhotep III miał minimum tuzin niższych rangą żon i ogromny harem, w którym przebywało kilkaset kobiet, pozycja Teje zawsze była niepodważalna . Szczególną pamiątką po Teje jest  skarabeusz, na którym wymieniono Teje jako najważniejszego po władcy człowieka w państwie. Inskrypcja na nim brzmi: ''Wielka Małżonka Królewska , Teje, oby żyła wiecznie, Imię jej  ojca brzmi Juja, Imię jej matki brzmi Thuja, Jest małżonką potężnego króla''. To świadome przesłanie, można porównać do listu Sulejmana, który napisał o swojej żonie Hurrem czyniąc ją regentką na czas wojny ' ' Nie jest niewolnicą , jest ze szlachetnego rodu''... Przesłanie jest jedno; szanuj tą kobietę, bo jeśli nie... Masz problem.Teje urodziła na pewno trzy córki i jednego syna, choć przypuszcza się , że Totmes pierwotnie planowany następca tronu również był synem Teje. Za panowania Teje i Amenhotepa III, państwo staje się kosmopolitycznym centrum świata, które ma nawiązane stosunki handlowe  nie tylko z takimi krajami jak Kreta, Cypr ale również z Afganistanem i prawdopodobnie Indiami, być może dalej z legendarnym Punt, które uważa się za jeden z krajów w Ameryce Łacińskiej. Pod koniec życia swojego męża to ona sprawowała władzę, pan wolał spędzać życie w haremie. Z czasem i tam nie był w stanie funkcjonować, ostatnie lata jego życia to same bolączki i choroby. Amenhotep III wybudował dla Teje wspaniałą rezydencję Malkata był to harem stworzony wyłącznie dla niej. Jest to największy pałac starożytnego Egiptu. Niestety pałace w przeciwieństwie do świątyń wznoszone były z nietrwałych materiałów. Z dawnego słynnego pałacu możemy podziwiać jedynie fundamenty, ale przynajmniej tyle daje nam wyobrażenie o tym jak ogromny był to budynek.

''Starsza Dama'' piękna kobieta nawet po tylu wiekach


 Amenhotep III szybko  znudził się żoną i znalazł sobie następczynie. Pod koniec jego życia tych następczyń będą tłumy, władca nie zawaha się nawet przed poślubieniem własnych córek, co było sprzeczne z tradycją egipską. Opętany myślą o tym aby zapewnić sobie godnego potomka i nieśmiertelność będzie pogłębiał się w chaosie. Nie pomogą nawet magiczne proszki ze sproszkowanego złota, mające zapewnić nieśmiertelność. Królowa Teje z czasem zacznie popierać te medykamenty, chcąc w ten sposób dopomóc swemu mężowi w przejściu do wieczności i nieśmiertelności. Bezzębny, stary potwornie gruby faraon w końcu i tak umrze. Nie należy jej za to winić. To była dobra decyzja, chroni swoje dzieci. Niektórzy twierdzą, że Amenhotepowi III pomogła jego nowa kochanka Taduhepa znana później jako Nefertiti. Na tronie zasiądzie syn Teje, bardzo niechciany przez Amenhotepa, ale cóż kara losu... Wszelcy inni synowie władcy umarli. Akhenaten nie był w planach ani Teje ani Amenhotepa. Choć był synem z Wielkiej Małżonki, początkowo na tronie miał zasiąść jego rodzony brat Totmes, jednocześnie kapłan Amona. To jego kształciła Teje wraz z mężem na władcę. Pech sprawił, że syn umarł w wyniku zarazy, lub haremowych ''pozdrowień''. Akhenaten był ukrywany przed światem, być może przez jego chorobę, a być może rzeczywiście podróżował po świecie jako ambasador. Być może Teje chcąc chronić , jedynego następcę jaki jej pozostał rzeczywiście trzymała syna pod kloszem. Udało się jej. Amenhotep III w tym czasie wybrał  inną drogę- ''wyprodukowanie'' kolejnego, lepszego następcy. Nie wyszło. Nawet jeśli pozostały jakieś dzieci Amenhotepa III, Teje po wstąpieniu Amenhotepa IV na tron, lub jeszcze przed tym wydarzeniem; je usunęła. Stare powiedzenie orientu '' Jest wiele królów, ale padyshah jest jeden'' było aktualne od zawsze. Pozostawienie innych synów w tym systemie wiązało się z bezmyślnym pozwoleniem na wojnę domową.Zawsze znalazłby się podżegacz widzący osiągnięcie swojego celu przy innym panu. Związek Teje z synem był od wieków poddawany analizom, uważa się wręcz , że to właśnie Akhenaten jest pierwowzorem Edypa.   Początkowo za panowania Amenhotepa IV , Teje pomagała mu ,  będąc szarą eminencją dworu. To ona korespondowała z wielkimi władcami sąsiednich krajów. Dyplomacja spoczywała w jej rękach.Sam Tushratta pomijał nawet Amenhotepa IV w listach kierując je wyłącznie do Teje, nie lepiej czynili panowie Hatti. Kiedy Teje odeszła, mimo wysiłków Akhenatena dyplomacja zaczęła podupadać. Końcem było dopuszczenie do niej Nefertiti, której faraon oddał częściową władzę w tej kwestii. Stosunki z sąsiadami już się tylko zaogniały, nie poprawiały. Dopóki nie doszło do wygnania matki  z tak naprawdę do dziś nie wyjaśnionych przyczyn wszystko było dobrze. Mitanni owszem pozostało przy władcy, ale samo zaczynało być zjadane przez kogoś potężniejszego- Hetytów. To, że Nefertiti była córką pana Mitanni przestało więc mieć jakikolwiek ważny wpływ. Teje wróci do łask, w momencie kiedy państwo Akhenatena będzie upadać, a ludzie zaczną się burzyć. Syn wyśle błagający list o pomoc, a matka łaskawie wróci. Oczywiście, że wie co się dzieje. Dalej ma swoich ludzi w pałacu.Przedstawienie musi jednak trwać. Według legend swemu synowi powie wprost ''Tego nie da się już uratować, zniszczyłeś kraj, rodzinę , zniszczyłeś wszystko''.Dlaczego Teje musiała odejść?... Przynajmniej oficjalnie. Powód był jeden Nefertiti.Jeśli prawdą jest, że Nefetiti była najpierw nałożnicą Amenhotepa III i przyczyną totalnego rozpadu związku Teje z mężem, obie kobiety musiały się nienawidzić. Teje na pewno nie zaakceptowała tego iż kochanka jej męża, podejrzana o przyczynienie się do jego śmierci została żoną jej syna.Wpływ Teje drażnił Nefertiti, która sama chciała mieć potężny wpływ na męża. Teje z kolei drażniła Nefertiti i jej wybujała mania i fantazja oraz popieranie dziwactw syna. Wydaje się, że Teje nie do końca akceptowała reformę religijną, przy najmniej nie wprowadzenie jej przymusem. Nie popierała też odsunięcia Kiyi i synów, sama dobrze pamiętając, jak zepsuło to stosunki Akhenatena z ojcem. I jak jego odizolowanie od świata przyczyniło się do braku umiejętności zarządzaniem swoim ludem oraz podważania autorytetu władcy... Neferiti z zazdrości o władzę jaką miała Teje, starała się jej pozbyć wszelkimi sposobami. Co przedstawiła Akhenatenowi?... Tego nie wiemy, ale władca musiał mieć dość tej wojny domowej. Mimo iż bardzo kochał matkę, o czym świadczą pierwsze lata współrządów, zarządza jej wygnanie. Akhenaten to dobry człowiek, ale impulsywny. Za kilka lat Nefertiti przekona się o tym na własnej skórze. Ta jego impulsywność przysłaniała mu także obraz świata. Impulsywnie wprowadza reformę religijną chcąc powstrzymać kapłanów. Kapłanów trzeba powstrzymać to pewne, ale reforma religijna poprzez  wprowadzenie monoteizmu tak szybko, a z czasem nawet nazwijmy to ''starożytnej inkwizycji'' nie zachęca do władcy. Lud zaczyna się odsuwać.Religię należało wprowadzać bardziej spolegliwie i nie zabraniać starych kultów, a kapłanów być może należało ich po prostu w tamtym czasie ''wyrżnąć w pień''. Przy założeniu, że panoszenie się kleru  było aż tak okropne jak twierdzą niektórzy historycy. Czasy były trudne i dziś możemy sobie gdybać i doradzać co można było zrobić. Jednak przy każdej z tych rad i dziś pojawia się ale... Akhenaten chciał wybrać mniejsze zło, w końcu jeśliby wybił Karnaku, część ludzi przywiązanych do dawnej tradycji zbuntowałaby się. Do tego i tak po wielu latach dojdzie i to wydarzenie, które doprowadzi do klęski faraona.Czy sam faraon wydał aż tak brutalny rozkaz? Wydaje się, że raczej nie.  Uczynili to jego zwolennicy  i  sytuacja wymknęła się spod kontroli doprowadzając do wojny domowej.Mogli dokonać tego też przeciwnicy, aby dać pretekst do obalenia władzy. Przez wieki obwiniano faraona o te wydarzenia, ale dziś uznaje się, że faraon sam z siebie nie wydał takiego rozkazu. Reszta to następstwo czyjeś samowoli i chęci ''podlizania się''. Nie od  czasów Rewolucji Francuskiej, rewolucje muszą kogoś poświęcić. Wydaje się, że w tej historii był jakiś Poncjusz Piłat, ktoś pragnący wyjść przed szereg, być może Ai. Akhenaten jednak w przeciwieństwie do Tyberiusza nie zdecydował się na utopienie tej osoby w Tybrze co skończyło się źle dla całej rodziny. Patrząc na mumie ''Starej Damy'' po dziś dzień można poczuć zachwyt i wyobrazić sobie jak piękna była to kobieta. Z jej twarzy bije dostojeństwo. Jej piękne, czarne, grube włosy, pokryte lekką siwizną przetrwały do dzisiaj. Badania genetyczne Tutankhamona i Teje potwierdziły jednoznacznie , że byli ze sobą spokrewnieni. Ciało kobiety było tak piękne, że całkowicie zapomniano o znajdującym się   w grobowcu KV 35 młodym mężczyźnie, który może mieć kluczowe znaczenie dla rozwiązania sprawy kim jest ''Młoda Dama''. Grobowiec był tak zaniedbany a ciała po układane wręcz na sobie, że kod DNA mógł się wymieszać.  Jednie ''Stara Dama''  znajdowała się w lekkiej odległości. Czas może pokaże jak skończy się ta historia.

Kiya- ''Ukochana małżonka króla'', matka Semenkhare i Tutankhamuna


 
W swojej powieści skupiam się przede wszystkim na losach Kiyi. To ona opowiada historię ostatnich władców XVIII- tej dynastii. Druga żona Akhenatena była nazywana przez króla ''Ukochaną Małżonką Króla'', sam tytuł był już precedensem w historii i nie powtórzył się. Jedynym oficjalnym tytułem było bowiem określenie '' Wielka Małżonka Królewska'' i tyczyło się ono najczęściej pierwszej żony będącej zarazem siostrą władcy. Zarówno Akhenaten jak i jego ojciec nie wybrali na swoje prawowite małżonki sióstr. Kim była ta, która przedłużyła ród Akhenatena. Tak naprawdę nie wiele o niej wiemy, ale musiała mieć wpływ, skoro to jej synowie zasiedli na tronie. Nefertiti choć bardzo się starała podnieść swój prestiż nie była lubiana. Nienawidziła ją teściowa i miała swoje powody, albowiem księżniczka Mitanni, była wieloletnią kochanką jej męża. Kiedy umarł Amenhotep III rządna swoich wpływów wybrała na małżonka syna swego kochanka. Wpływy Teje jednak były dość duże i nawet kiedy doszło do wygnania królowej matki; z dużej odległości dalej wpływała na losy państwa. Nefertiti mogła podnieść swoje wpływy w haremie, tak naprawdę jedynie poprzez urodzenie synów. Nigdy jednak do tego nie doszło. Kiya istniała w życiu Akhenatena prawdopodobnie dużo wcześniej niż Nefertiti i to przez nią została ''zepchnięta'' na dalszy plan. Być może była jego żoną już  za czasów regencji władcy. Część archeologów przez dłuższy czas uważało , że Kiya nigdy nie istniała, a jej imię to pieszczotliwe określenie Nefertiti. Uzasadniali to tym iż kartusze z imieniem Kiya zostały wymazane i zastąpione w niektórych miejscach kartuszami Nefertiti. Dziś odchodzi się od tej teorii. Pierwszym zabytkiem związanym wyłącznie z Kiyą są odkryte w 1920 roku przez Howarda Cartera, naczynia na kosmetyki. To naprowadziło archeologów na odkrycie bloków ze świątyni Akhenatena , które przedstawiają władcę z drugą żoną składającą z nim ofiary. Kiya nigdy pojawia się z Nefertiti, ich wizerunki różnią się. A ona sama miała swoją świątynie w Mauraton. Znamiennym jest to iż w grobowcu Tutenchamona nie odkryto żadnych przedmiotów związanych z Nefertiti, a wyłącznie z Kiyą. To podważa jej rolę jako matki władcy. Kiya znika tuż po urodzeniu Tutankhamona, wnioskuje się z tego, że albo została zamordowana lub umarła przy porodzie. Posiadanie własnej świątyni świadczyło o prestiżu kobiety, a także o tym, że w jakiś sposób przewyższyła rolę innych kobiet w haremie. To mogła uczynić tylko jednym sposobem; dając władcy następców tronu. Podobnie jak Nefertiti , Kiya nie pochodziła z Egiptu. Jej imię może świadczyć o pochodzeniu z terenów Azji. Uważa się, że mogła pochodzić z Ziem Kanaan bądź jakiś innych sojuszniczych terenów Egiptu. Rozważa się również pochodzenie księżniczki z Cypru bądź z Babilonii, o czym świadczy zachowany fragment listu, cypryjskiego władcy. Wizerunek Kiyi znajdziemy również na reliefie przedstawiającym śmierć księżniczki Meketaton; Kiya stoi na nim z dala od Nefertiti i jej małżonka wraz ze swoim synem. Być może rzeczywiście jak chce część historyków doszło do ''wojny haremowej''. W grobowcu Tutankhamona odkryto małą szkatułkę w kształcie posążku, w której znaleziono pukiel włosów. Nie wiadomo od kogo pochodził. W 1898 roku odnaleziono tajemniczy grobowiec z ciałami dwóch kobiet. Nie podano ich imion, więc po dziś dzień znane są jako ''starsza kobieta'' i ''młodsza kobieta''. Badania genetyczne w 2010 roku wykazały,że starsza kobieta jest spokrewniona z Tutankhamonem, więc najprawdopodobniej jest to Teje.
Rekonstrukcja twarzy ''Młodej damy'' dała jednoznaczne wyniki, to kobieta ze słynnego popiersia


Ciało młodszej kobiety jest natomiast zmasakrowane, w szczególności jej twarz, kobieta musiała zostać uderzona narzędziem przypominającym maczugę, co rozerwało jej szczękę. Ma wyrwane ramię co oznacza, że ktoś ją szarpał bądź torturował. Królowa miała na czole ogromną brodawkę, która prawdopodobnie z czasem zamieniała się w raka przyczyniając się do jej śmierci. Kim jest młodsza kobieta? Tu ciężko powiedzieć, przez wiele lat uchodziła za Kiyę , ''Ukochaną Małżonkę'', którą w okrutny sposób pozbyła się Nefertiti, kiedy ta po przyjściu na świat drugiego następcy tronu uzyskała coraz większe wpływy. Badania z 2010 potwierdziły jej pokrewieństwo z ciałem z grobowca KV 55, starszej damy, a także z Tutankhamonem. Jednak nie potwierdza to jednoznacznie tej osoby jako matki faraona. Jeśli rzeczywiście to Kiya wtedy oznaczałoby to, że Akhenaten nie zerwał do końca z tradycją faraonów i poślubił jak wszyscy władcy swoją siostrę inaczej bowiem nie można wyjaśnić faktu pokrewieństwa z ciałem z grobowca KV 55. Wtedy  Nefertiti  w wyniku reformy,bądź  haremowych wojen przejęłaby miejsce głównej żony. ''Młoda dama ''może być również jedną z sióstr Akhenatena, które zmarły w młodości i wcale nie musiała być jego żoną. Jest to obecnie najbardziej popularna teoria. Jak wiadomo Amenhotep III na starość dopuszczał się nawet gwałtów na własnych córkach, stale powiększał swój harem, stając się nienasyconym seksualnie ''sodomitą''. Prawdziwa historia Kiyi czeka więc jeszcze na odkrycie. Jak to bywa w tamtych krajach z higieną wydobycie DNA z mumii nie odbyło się jednak do końca zgodnie z zasadami pobierania materiału.W grobowcu znajdowało się jeszcze jedno ciało; mężczyzny.Zwarzywszy, że ciała leżały prawie na sobie, a grobowiec był delikatnie mówiąc w totalnym nieładzie.. Kod DNA z księcia mógł się przedostać na ciało kobiety...  Więc temat pokrewieństwa pozostaje otwarty.  Badania  trwają, a zmiana egipskiego rządu, który bardziej widziałby swą rolę w  postawieniu nowych meczetów i zniszczeniu starożytnych zabytków, tego nie ułatwiają. Jednak pojawia się pewien drobny szczegół z obecnych badań nie wynika, aby ta kobieta była w 100 % matką Tutenchamona. Tak naprawdę jest postać jest dużym problemem dla historyków, bo okazuje się, że jest spokrewniona ze wszystkimi znanymi postaciami z tej rodziny. A więc może to Nefertiti, która znikła po zdradzie męża w burzliwy sposób. Rekonstrukcja wizerunku na podstawie czaszki, tworzy wizerunek kobiety prawie identycznej z posągiem Nefertiti. Powstaje pytanie czy kobieta którą przez wieki uważaliśmy za Nefertiti rzeczywiście nią jest, a może Nefertiti nigdy nie była przybyłą z Mitanni Taduhepą, a była nią Kiya. Egipt niestety woli nie dopuszczać do kolejnych badań gdyż mogłyby one całkowicie odmienić historię. Zmiany podręczników i podważenie teorii wielu szanowanych naukowców zawsze jest kłopotliwe, jak każde obalanie mitu. Tym bardziej jeśli chodzi o kogoś takiego jak ''Dobry Faraon''.Trzy lata temu odkryto, że coś nie zgadza się z wnętrzem grobowca Tutankhamona. Jego wnętrze jest zbyt małe w stosunku do zewnętrznych rozmiarów. Oznacza to, że za jedną ze ścian musi się coś znajdować. Archeolodzy przypuszczają, że to grobowiec. W grę wchodzi Nefertiti , a co bardziej pewne; matka Tutankhamona- Kiya. Być może to w co wierzyliśmy przez lata okaże się nie prawdą, a co jeśli Kiya wygrała wojnę w haremie, nie Nefertiti- jak przez lata przypuszczaliśmy- a ich historie są zupełnie inne.

 Bibliografia : Philipp Vanderberg ''Nefertiti'', Bob Brier ''Morderstwo Tutenchamona'', ''Od świętego Graala po skarby carów'' Hans Christian Huf, Babar '' Mongołowie''
 
 
 

wtorek, 13 listopada 2018

Patriarcha Yousef- prawdziwa historia wezyra ''Dobrego Faraona'' i współczesne ''Opium dla mas''.Jak wykorzystują postać nowe ideologie Bliskiego Wschodu

 
Yousef jest również świętym w kościele prawosławnym
 
 
 
Klęska głodu w Egipcie gdzie wszystko zależało od wylewu rzeki Nil była naprawdę czymś strasznym, ukazywała również dysproporcję pomiędzy Górnym a Dolnym Nilem. Siłą rzeczy tam gdzie znajdowała się delta łatwiej było przeżyć. Przypadki kanibalizmu były wtedy normą. Cóż człowiek jest jedynym gatunkiem na świecie, który z głodu z je przedstawiciela swojego gatunku. Historyczne tło o totalnym głodzie w Egipcie w opowieści o Yousefie w czasach, w których żył, jest wątpliwe.Nie panowały wtedy aż tak potężne klęski żywiołowe, choć głód w Egipcie mógł wystąpić zawsze. Nie wyklucza to jednak jakiejś bardzo ''delikatnej '' lokalnej klęski żywiołowej. Ubarwienia biblijne o klęsce przypominają zachowaną staroegipską przypowieść z czasów Dżesera . Kronikarz prawdopodobnie wykorzystał tą legendę wplatając ją w losy postaci. Przypowieść o Yousefie jest większości znana . Kim był?... Kiedy żył?...  Od dwóch lat wiemy , że na pewno żył , gdyż znaleziono monety z jego imieniem.  Przyszły patriarcha staje przed faraonem jako wykładacz snów, gdy ten ma koszmary. Wizji faraona nie są w stanie wyjaśnić nadworni wróżbici, a sława Yousefa jest znana. Któryś z nich proponuje przedstawić władcy człowieka z Nowego Ludu. Yousefa umieszczano w rożnych czasach; za panowania Hyksosów a nawet Ramzesa II. To drugie jest najmniej prawdopodobne bo ni jak nie odpowiada okresowi, w którym miał wystąpić Exodus. Najprawdopodobniej Yousef żył więc za czasów faraona Akhenatena, pod koniec jego panowania dochodzi do najbardziej tajemniczych wydarzeń i rebelii. Rewolucja amarneńska nie sprawdziła się, po za tym kraj został wplątany w wojnę i prawdopodobnie doszło jeszcze do wielu innych tragicznych wydarzeń, które spowił mrok dziejów i w końcu doprowadził do upadku dynastii.
 
Grobowiec Yousefa
 
 
 
Patriarcha Yousef jako Żyd mógł być również bliski ideologicznie  władcy, który wprowadził atonizm. Mogli działać razem. Odkryta przez Heinricha Brugscha tzw. ''Stela głodu'' opisuje historię identyczną z tą znaną nam ze Starego Testamentu, nie powstała ona jednak za panowania Dżesera, którego wymienia. Była propagandą religijną, przypominającą o tym jak ważne jest składanie ofiar bogom aby rzeka wylewała. W Księdze Wyjścia czytamy o tym jak po 430 latach niewoli dzieci Israela wyruszyły z Egiptu, od momentu gdy  przybył do niego Jakub z rodziną. W innym miejscu znajdujemy informację o tym, że czwarty  rok panowania Salomona przypada na 480 rok od wyjścia z Egiptu. Nie zgadza się tu nic z historią. Panowanie Salomona jest datowane na lata 965-926 p.n.e. Według danych w Księdze Królewskiej Izraelici byli już w Egipcie w czasach XII dynastii to lata c. 1871 p.n.e. a więc nie możliwa jest tu liczba lat 430. Exodus musiałby mieć miejsce za Tutmosisa III , a Ludy z Kanaan miały budować Pitom i Ramesseum, nie możliwe. W listach z el-Amarna jest mowa o plądrujących rozbójnikach z Hapiru ( w poprzednim artykule wyjaśniliśmy nazwę), był to jeden ze szczepów ludów zamieszkujących Ziemie Kanaan.  Możliwe jest że jeden ze szczepów kiedyś dawno temu rzeczywiście odszedł, a drugi został. Pamiętajmy również o granicach ówczesnego Imperium; tak naprawdę obejmowały one swoim zasięgiem Ziemie Kanaan, nie trzeba było więc nigdzie odchodzić, bo było się u siebie. W szczególności za czasów Tutmosisa III. Obecnie uznaje się, że autorem historii o Yousefie i Mojżeszu jest jedna osoba, która bardzo starała się wyjaśnić pewne zajścia i je ubarwić, aby uzasadnić podjęte decyzje. Efekt aż za dobry. O tym jak bardzo zmieniał się tekst Księgi Rodzaju świadczy chociażby opis karawan z wielbłądami, zwierzę to zostało udomowione dopiero w  IX w.p.n.e. Sam opis sprzedaży Yousefa zaczerpnięty został czasów niewolnictwa greckiego i rzymskiego; targi ludźmi nie istniały w czasach prawdziwego państwa egipskiego; pojawiły się wraz z Ptolemeuszami, a ci nie byli Egipcjanami lecz Grekami, wielu z nich nie umiało nawet mówić  w języku egipskim, jedynie Kleopatra VII Philopator znała pojedyncze słowa. Historię Yousefa spisano pomiędzy VII a V w.p.n.e. Legenda o życiu Patriarchy jest również zupełnie inna niż teksty odnoszące się do niego w Księdze Rodzaju. Najlepszym przykładem jest tu historia gwałtu siostry Yousefa- Diny. W legendzie bracia napadają na miasto księcia Chamora- gwałciciela , gwałcą mieszkające tam kobiety i dzieci, i sprzedają je w niewole . W Księdze Rodzaju stają się wobec wydarzenia bezradni i zapominają o wydarzeniu. Legenda nie pełni również formy propagandy o posłannictwie Hebrajczyków za pomocą rodu Jakuba. Yousef żeni się z Asenat córką Potyfara i otrzymuje imię Safnat Paneach i zostaje wezyrem. Imiona bohaterów są rzeczywiście egipskie. Safnat Paneach to- '' Bóg powiedział on będzie żył, a Asenat- '' Należąca do Neith'', Potyfar- ''Ten, którego dał Re''. Opis mianowania poprzez podarunek pierścienia z palca, to symboliczny dar będący symbolem szczególnej łaski za zasługi. Najwięcej przedstawień tego wydarzenia zachowało się z czasów Akhenatena.W Egipcie czasem płacono ostemplowanymi kawałkami srebra, nie miały jednak nominału, ale ważna była jakość i waga użytego minerału, najczęściej jednak materiałem płatniczym było zboże. Kronikarz biblijny całkowicie się podkłada we fragmencie '' Yousef wykupił więc wszystkie grunty w Egipcie dla faraona; każdy bowiem Egipcjanin sprzedał swoje pole , gdyż głód był coraz większy. Tak więc ziemia stała się własnością faraona. Ludność zaś od jednego do drugiego krańca Egiptu uczynił niewolnikami. Nie wykupił tylko gruntów kapłanów, gdyż był to przywilej faraona dla kapłanów''. To bzdura, ziemie Egiptu zawsze należały do władcy, a lud łącznie ze świątyniami był  ich dzierżawcą. W ten sposób chciano wyjaśnić system niewolnictwa, którego tak na prawdę nie było w epoce Yousefa. Problem z kapłanami i ich opodatkowaniem oraz zwolnieniem kleru był w Egipcie od zawsze. Była to jedna z podstawowych przyczyn powstania reformy Akhenatena. Egipt jednak w porównaniu do innych krajów starożytnych był rajem podatkowym, świadczy o tym papirus Wilbour, w którym wymienia się kwoty podatkowe od jednej siódmej do jednej czwartej.  Herodot opisuje społeczeństwo egipskie jako kastowe, a pochodzenie imion Egipcjan od zawodów. Nie jest to prawdą, lecz nie znał on hieroglifów więc nie mógł przetłumaczyć wielu tekstów. Na pewno Egipcjanie inaczej traktowali sowich rodaków od nowo przybyłych, to jednak obecne jest nawet i dziś właściwie w większości krajów. Jest to typowo ludzkie zachowanie, Egipcjanie nie prowadzili jednak targowisk z ludźmi. Co dalej z Yousefem tradycja islamska oraz prawosławna nadała imię żonie Potifara - Zulejka.  Z Asenat Yousef ma dwoje dzieci, to: Manasseh i Efraim. Jakub znów popełnia błąd błogosławiąc na swojego następcę nie starszego Manasseha, ale młodszego Efraima. Thorah uważa, że Yosef oszukał na łożu śmierci  ślepego przedstawiając Efraima jako Manasseha. Legendy o Yousefie mówią o tym, że Manasseh był zarządcą u ojca, a także przeprowadzał jakiś ważny traktat pomiędzy Yousefem a jego braćmi , odznaczał się ogromną siłą. Potomkowie Manasseha to głównie plemiona Judy. Potomkowie Efraima to lud Israela.  Stworzone postacie komplikują znów historię albowiem pominięcie starszego z rodu nie było czymś  tak oczywistym na Bliskim Wschodzie i dalej nie jest, musi to być bardzo uzasadnione. Tak było w przypadku mianowania księcia Hamdana na następcę tronu. Dodatkowym problemem jest to iż, niektóre fragmenty Biblii mówią o ojcostwie Benjamina nie Yousefa.  Część biblistów uważa ,że wtrącenie o dzieciach Yosefa w wyszczególnieniu ich historii i podziale ma wyjaśniać pojawienie się plemion w Ziemiach Kanaan, usprawiedliwić podział pomiędzy narodem, podczas gdy reszta Izraelitów wyłoniła się na tych ziemiach jako ''subkultura'' z żyjących od zawsze na tych ziemiach ludów. Potomkowie Yousefa jako jedyni odeszli z tych ziem, dotarli do Egiptu po czym powrócili. Yousef żył 110 lat, przed śmiercią miał odebrać przysięgę od swoich prawnuków, że pochowają jego szczątki w Ziemiach Kanaan i tu znów pojawia się problem. Uważa się, że jeden z grobowców w Sychem rzeczywiście mógł należeć do Yousefa, jednak to dawne Sychem było w jego czasach zarówno egipskie jak i na Ziemiach Kanaan. Jak to możliwe, albowiem jeśli rzeczywiście Yousef istniał w owym czasie te tereny Ziem Kanaan wchodziły w skład państwa Egipt, a więc jego szczątki nie musiały nigdzie być przenoszone. Grobowiec Yousefa znajduje się w dolinie pomiędzy górami Grazim i Ebal na obrzeżach dzisiejszego miasta Nablus. Miejsce to było czczone jako miejsce spoczynku patriarchy przez Żydów, chrześcijan i muzułmanów. Yousef jest bowiem również uznawanym prorokiem muzułmanów i występuje jako święty w kościołach prawosławnych. Dopiero w łacińskiej tradycji jego kult zanikł. Nie ma jednak całkowicie pewnych dowodów na to iż rzeczywiście jest to grób Yousefa. O grobowcu z historycznych źródeł wspominają jedynie teksty Samarytan wymieniając wojnę o grób pomiędzy chrześcijanami, a Samarytanami. Samarytanie owszem pomagali innym, ale słynęli w starożytności też ze zdolności do szpiegowania, sprzedawania informacji i notorycznego kłamania. To działanie na kilka frontów doprowadziło do tego co uczynili z nimi Rzymianie; wybili ich w pień, mając dość mącenia między żyjącymi tam ludami. Pokój na Ziemiach Kanaan wraz z ich zniknięciem na krótko zapanował. Można powiedzieć' trafiła kosa na kamień''. Według Biblii Yousef został pochowany na sposób egipski: zmumifikowany, a decyzję wydał sam faraon. W tym jednym fragmencie nie ma potrzeby nie wierzyć Księdze. Jeśli Yousef rzeczywiście był postacią ważną na dworze, jeśli rzeczywiście pomógł władcy,  piękny egipski pogrzeb zwyczajnie mu się należał. Józef Flawiusz twierdził, że ma dowody na to jakoby to właśnie Sychem było tym szczególnym prezentem od faraona, w podzięce za zasługi. A więc faraon miałby sam pochować go w ziemiach jego ludu. Akhenaten na pewno by tak zrobił, to bardzo odpowiednie do jego psychologicznego opisu. Obecnie większość historyków uważa postać Yousefa za legendy niczym starożytny odpowiednik Króla Artura, nikt nie chce się nim zajmować głębiej, mimo iż znajduje się wiele miejsc związanych z Yousefem. Być może chodzi o to, aby nie tworzyć postaci , która mogłaby połączyć zwaśnione przez wieki strony, a która jest szanowana przez wszystkich, albo co gorsza jeszcze bardziej je podzielić.Te rejony są dobre politycznie tak naprawdę kiedy są skłócone i tą zasadę wiedziały wszystkie mocarstwa od prawieków wykorzystując lokalne niesnaski, których początku nie pamiętał nikt.  Już w 2015 o mało co nie wybuchła kolejna wojna pomiędzy Palestyńczykami, a Israelem z powodu'' wtargnięcia'' kilku pielgrzymów nie o tej godzinie, o której mogą wejść ( w Israelu i Palestynie, w zabytkach związanych ze wszystkimi Religiami Księgi , są wyznaczone oddzielne godziny wejść, dla chrześcijan, muzułmanów, Żydów, tak by się nie spotkali). Dobrzy bogobojni wyznawcy dwóch religii pobili się nawzajem co doprowadziło do przybycia dwóch sztabów policji zarówno z Palestyny jak i Israela,  a potem armii. To smutny przykład wykorzystania grobu człowieka, będącego wielkim reformatorem ... Człowieka, który jeśli rzeczywiście znał innego wielkiego reformatora -Akhenatena  nie życzyłby sobie tego, podobnie jak i sam Akhenaten. Obydwoje mieli wizję zjednoczenia i unifikacji świata w imię religii jakkolwiek ją nazywali, nie dążyli natomiast do podziałów. Sam Manasseh jest postacią historyczną , choć żyje wiele lat po biblijnym synu Yousefa. Co ciekawe istnieje w czasach bliskich czasom tworzenia ostatecznej formuły tekstu Księgi. To król Judy, który przywrócił kult pogańskich bogów. Wyjaśniałoby to dlaczego w tekście Manasseh jest odtrąconym synem, albowiem nie czci właściwego Boga. Być może synowie Yousefa nazywali się inaczej, a ci zostali dodani do postaci, aby przedstawić istniejące w czasie tworzenia tekstu zdarzenia. O historycznym Manassehu  wspomina również Asarhaddon oraz sam Ashurbanipal- pan Asyrii, najbardziej wojowniczy król, który miał wyruszyć z nim na wojnę przeciwko Egiptowi. Nie był więc byle kim,  Asurbanipal nie bawiłby się w wojenkę plemiennego kacyka. Musiał być znaczącą osobą. Gorzej wygląda sytuacja postaci Efraima, nie można odnaleźć nikogo takiego. Ahmed Osman uważa, że Yousef to Yuya nie kto inny jak ojciec królowej Teje, jego mumia spoczywa w Muzeum Kairskim, jak sam doktor twierdzi rządy egipski i izraelski zabroniły  mu prowadzić dalszych badań nad postacią, aby nie wywoływać konfliktu wojennego.  Nie badał jednak nigdy zwłok, teorię publikuje nie wiadomo skąd, ale może mieć w tym cel. Choć to cel bardziej skłócenia i dania sztandaru, komuś kto nie powinien go dostać. Yousef byłby więc dziadkiem samego Akhenatena, a to by oznaczało, że władca ten był bardziej z Ziem Kanaan niż mogłoby się wydawać. Badań miał mu zabronić  sam Zahi Hawass. Problem polega na tym, że sam Ahmed Osman ma powiązania z Bractwem Muzułmańskim a co za tym idzie wiadomo z jakim nowym tworem państwowości. Być może chce w jakiś sposób wykorzystać  postać Akhenatena i Yousefa. Uczynienie z Yousefa dziadka tak ważnego dla wszystkich religii człowieka  zmieniłoby świat.Oczywistym jest , że test DNA potwierdzi pokrewieństwo, dodanie do tego teorii... Ludzie zapamiętają to co będzie w nagłówku, nikt nie doczyta dalej, że Yuya nie koniecznie  jest Yousefem.. Wystarczy, że napiszą Yousef ojcem Akhenatena. Papier jak zwykle jest cierpliwy.Jak wiadomo nowy przywódca religijny Bliskiego Wschodu, ten jedyny prawdziwy potrzebuje niczym kiedyś Hitler, jakiegoś dowodu na potrzebę swojego istnienia i udowodnienia, że nie jest uzurpatorem. Jeśli nie uda się zdobyć otoczonej przez lepszych wyznawców Mekki, a to główny powód bombardowań przez Saudię- Jemenu. Ochrona nas wszystkich przed tym,  o czym się nie mówi ludziom na Zachodzie, tylko dalej pierze się mózg jak to emigranci są biedni i jak to w Yemenie są biedni ludzie. Nie do końca biedni, albowiem zaraz po Syrii, która graniczy z jednej strony z Saudią, Yemen jest najważniejszym miejscem szkoleń. Jeśli wojska tych wspaniałych nowo poczętych obejmą Mekkę , a zrobią to jeśli będą miały odpowiednie siły z obydwu stron państwa, nie musimy poszukiwać życia na Marsie, będziemy nim i dowiemy się jak to jest, albowiem będzie to niesamowity konflikt zbrojny. Ten konflikt jest na rękę, można dorabiać teorie, ale smutna prawda nawet z najgorszego podręcznika jest jedna; wojna jest na rękę. Nic tak nie napędza ekonomii i nie tworzy nowych miejsc pracy jak wojna. W szczególności zależy na tym jednemu państwu, które żyje z produkcji broni i nie jest to Rosja. Ta co najwyżej może się wtrącić; po nie w czasie, aby coś ugrać, zagubiona jak z Alaską, której starty bardzo dziś żałuje. Naturalny skarb Alaski niestety jest na końcu zasobów. A to państwo jeśli popatrzymy dobrze na jego historię,  kocha też twardych panów i zapomina o ich grzechach kiedy na tym korzysta...Do czasu. Najlepszym przykładem jest historia rodu Pahlawi. Dziś jest to trudne do zaakceptowania, bo zmienił się obiekt miłości. Teraz książki propagandowe są skierowane na inny kraj niż za poprzedniego dobrego pasterza naszego kraju. Można powiedzieć, że wręcz jest to lustrzane odbicie wydawnicze, ale czasem zdarzają się pozycje normalne.

Yousef i Akhenaten niestety też mogą być wykorzystani w tej ideologii, choć oni sami mieli zupełnie inną wizję świata. Uważali wszystkich za równe sobie jednostki stworzone przez Istotę Wyższą, nie było gorszych i lepszych.Ktoś pewnie powie,że chrześcijanie zachowują się tam lepiej... Nie zachowują się... Być może to magia tego miejsca.Świadczyć o tym może fakt z Bożego Narodzenia 2011 roku, kiedy to franciszkanie pobili się z popami o to kto ma sprzątać Grotę Narodzenia, ot taka noworoczna zabawa połączona ze świętami. Bój był twardy na miotły, może i śmieszne ale polała się krew. Aż chce się powiedzieć za Marksem: ''Opium dla mas'', na pewno i to bardzo niebezpieczne opium, bo Marks zapomniał dodać, że nikt z nim nie wygrał. Nie jeden system zrodził się i odszedł przez to wyjątkowe opium.
 
Bliografia: fragmenty Biblii za Biblią Tysiąclecia, Philipp Vanderberg ''Ramzes Wielki'', ''Nefertiti'', Andrzej Niwiński'' Bóstwa Kulty i rytuały starożytnego Egiptu'', blog Ahmeda Osmana- ang, Joseph's tomb -en.wikipedia, ''Człowiek Egiptu'' opracowanie zbiorowe,
 

 

poniedziałek, 12 listopada 2018

Prawdziwy Exodus... Największa baśń Starego Testamentu. Kim był Mojżesz i jak naprawdę wyglądała ta historia.


Abu Simbel najsłynniejsza świątynia Ramzesa

 
Jak wielu  teologów, religioznawców czy księży; którzy poszli na swoje studia z powołania, staram się nie używać polskich wersji imion Mojżesz, Echnaton czy Maria, gdyż całkowicie zaciemniają one obraz prawdziwego znaczenia oryginalnych imion.Niestety w naszym kraju ostatnio nawet podważa się osobę papieża, choć mówią to osoby uznające się za katolików.A z czytaniem choćby podstawowego kanonu Biblii; sami księża ''rozkładają ręce'', jest źle... O tekstach dodatkowych lepiej nie mówić. W najważniejszym obecnie kościele polskim, można usłyszeć:'' Ojcze mój... przyjdź królestwo moje'' i to nie żart. Najbliższe oryginałom zdecydowanie są angielskie wersje: Akhenaten, Moses i żydowska, indyjska bądź turecka wersja imiona Maria: Meryem, Miriam. Wbrew ogólnemu przekonaniu większości chrześcijan, którzy chodzą do kościoła, ale za bardzo nie wiedzą po co gdyż przebywają tam wyłącznie dlatego bo: ''Co ludzie powiedzą'', nie ma żadnego powiązania  z Hebrajczykami. To imię nie jest hebrajskie a staroegipskie i oznacza '' Ukochaną Amona''. Maria matka Jezusa nie jest w Biblii pierwszą kobietą, która nosi to imię. Pierwszą znaną występującą w Biblii kobietą o tym imieniu jest siostra Moses'a. Imię Akhenaten można przetłumaczyć jako '' Miły dla Atona'' w sensie wybrany. A co oznacza Moses?.. To tak naprawdę nie imię, a słowo. Słowo ''mes'' określające nic innego jak  dziecko. Kim był Mes? Chyba częściowo rzeczywiście tym za kogo się podawał. I według najnowszej historii znał historię Akhenatena na tyle, aby doprowadzić do lokalnego buntu. Tak tylko lokalnego. Według najnowszych ustaleń Moses nie był raczej Żydem z urodzenia. Choć historia o znalezieniu dziecka w Nilu jest prawdopodobna. Nie była to na pewno; jak chcą oficjalne teksty Biblii, kochająca mamusia. Nie od dziś topi się niechciane dzieci w wodzie. Zarówno Nil jak i potem Bosfor czy Tyber przyjmowały wszelkie nie chciane i  zbędne przedmioty ze świata istot żywych czy martwych. Dzięki temu możemy poznać obecnie codzienne życie krajów, które znajdowały się w obrębie tych rzek. Niestety identyczną historię już znamy- to historia Sargona.   Wielu chce wierzyć w wizję faraona o tym, że jego córka będzie miała syna, który stanie się zagrożeniem. W tej wersji to Izraelici znajdują dziecko i je wychowują , a nie odwrotnie. Ta historia z chłopcem porzuconym w koszyku w obojętnie kto go pozostawił i gdzie  jest żywą kopią  historii Sargona . Trzeba przyznać genialni kopiści nawet się nie starali.
W tamtych czasach Żydzi,  nie byli niewolnikami w tym sensie, w którym chcemy ich widzieć niczym  na plantacjach w USA. Ortodoksyjni Żydzi też niestety chcą siebie tak widzieć, aby wytłumaczyć wiele błędów swojego narodu, które  doprowadzały do tego, że zawsze stawali się częścią składowa innego kraju. Ci normalni Żydzi są zdecydowanie bardziej otwarci, ale ich głos jest zdecydowanie mniej silny, gdyż jak wiadomo państwo Israel nie różni się niczym w elicie rządzącej od Arabii Saudyjskiej. Jedyną księgą judaizmu nie zmienioną nigdy na potrzeby polityczne jest Księga Estery( nie jest ona w kanonie Biblii Chrześcijańskiej). Mes mógł więc być znalezionym dzieckiem, ale problem polega na tym, że w  owym czasie Żydzi owszem ciężko pracowali na budowach i przy innych prostych pracach, ale nie jako niewolnicy. Byli raczej takim pracownikiem jakim my jesteśmy na Zachodzie a u nas Ukraińcy. Raczej nikt ich nie traktował podle, jak chce się wmówić. Co nie znaczy, że nie znalazł się podły szef... Menda znajdzie się zawsze i my mamy takich, którzy co gorsza z jakiś powodów i powiązań czują się bezkarni. Egipcjanie nie byli Asyryjczykami dbali o swoich robotników wiedząc, że bez tej podstawowej pracy ich państwo nie będzie funkcjonować. Współczesny Niemiec też nie kwapi się do sprzątania toalet, ale ktoś to musi zrobić. Dlatego Egipt przetrwał wieki, a Asyria została zastąpiona przez inny lud. Według najnowszych ustaleń Mes był synem z egipskiego szlachetnego rodu, który był bardzo związany z reformą Akhenatena i popierał ją. Być może w owym czasie był poza granicą państwa jako żołnierz przez co dowiedział się o wydarzeniach później. Czy był porzucony? To raczej bajka zaadoptowana na potrzeby baśni.  Kiedy zabrakło Teje  pod koniec swojego życia Akhenaten wciągnął kraj w wojnę. O tym  wydarzeniu pisze wdowa po Tutankhamonie w liście do Suppiluliumy i nie pomogło nawet sprowadzenie na pomoc z wygnania matki: królowej Teje. Ay zabójstwem syna władcy Hatti doprowadzi do wojny na dwóch frontach, a Horemheb będzie się musiał nagłowić jak ten bałagan uprzątnąć .Mes nie pochodził z terenów najbliższych wydarzeń,ale z jakiejś prowincji, do której wieść o upadku dynastii dotarła z opóźnieniem. Być może był z jakiejś rodziny, która nigdy nie pogodziła się z dojściem Ramessydów do władzy i upadkiem poprzedników. Nie były to czasy telefonów komórkowych, wiadomości w szczególności na zapadłe prowincje dochodziły z opóźnieniem. Choć poczta egipska była najszybciej działającą pocztą ówczesnego świata, przewyższy ją z czasem- perska.

Najsłynniejszy uśmiech świata: Ramzes II

Najbliższy dwór  władcy też nie lubił kiedy pewne wiadomości wychodziły zbyt szybko poza mury pałacu. W szczególności jeśli mówimy o zabójstwie władcy i obsadzeniu zabójcy na tronie.  Kiedyś wiadomość  jednak musiała wyjść. W końcu wieści  dotarły do wiernego poddanego i postanowił się zbuntować w momencie gdy poznaje historię władcy. Pociągając za sobą naród , który najbardziej był oddany ''Dobremu Faraonowi''-Żydów i  nomadów ( ludy będące protoplastami Arabów). To wtedy Egipcjanin przyjmuje nazwijmy to w języku dzisiejszym ''ksywę '':Mes. Nie bez powodu tak bardzo Biblia stara się podkreślić nonsens, który się nie wydarzył: zabranie przez Mojżesza, kości patriarchy Józefa. Miejsce jego grobowca, choć było w granicach państwa  egipskiego, znajdowało się na terenie Ziem Kanaan. Mes mógł nie żyć za czasów Akhenatena, a nawet jeśli to był bardzo mały, kiedy faraon umierał, ale legendy o faraonie, który wyszedł do prostych ludzi z pałacu i starał się przede wszystkim o ich byt; musiały trwać, nawet jeśli elita robiła wszystko aby wymazać i zdewastować każdy fragment jego życia. Wbrew pozorom nie są to aż tak odległe czasy, choć Exodus miał miejsce nie za Ramzesa II, ale za jego syna Merenptaha. Niektórzy uważają,  że za Ramzesa I jednak Merenptah z powodu opisanej później wojny jest bardziej prawdopodobny. Ramzes I nie jest jednak wykluczony; oznaczałoby to  wtedy,że Mes uciekał przed panującą jeszcze wojną domową.  Jakoś w początkach naszej ery kiedy powstaje tekst autorowi było wszystko jedno czy pisze o ojcu czy o synu,a może dziadku. Na pewno nie były to czasy panowania Ramzesa II.A zważywszy na to, że Merenptah był również regentem za czasów ojca... Ramzessydzi najbardziej starali się wymazać pamięć o Akhenatenie z niejasnych przyczyn.

Moses, tłumacze na prawdę się nie starali. Do XVII wieku miał rogi na głowie, gdyż ktoś źle wstawił samogłoski

Nie był to też aż taki  Exodus jak się go przedstawia. Raczej odejście zwolenników starej religii na tereny, które tak naprawdę były kiedyś w zasięgu państwa egipskiego.  A jeszcze bardziej smutnym faktem jest to iż była to  ucieczka przed poborem do wojska ,aby w pewnym sensie nie walczyć przeciwko swoim rodakom. Jeśli rzeczywiście było to wydarzenie  z dziejów Merenptaha to chodzi o wojnę z Libijczykami; ludem z Ziemi Kanaan. Jak wszystkie ludy z tamtego regionu, choć uważają się za odrębne nację to w rzeczywistości; są brzydko mówiąc, ze sobą ''totalnie wymieszani''. Po dziś dzień można to zauważyć, zwiedzając: Israel , Palastynę , Liban. Oficjalnie się nienawidzą, jednak prywatnie, zakładanie wspólnych rodzin, biznesów czy handlu kwitnie. Za Ramzesa II Żydzi staną po stronie faraona i pomogą mu zdobyć po raz drugi w historii: Harmaghedon (Armagedon). Więc jeśli ktoś liczy na to, że Apokalipsa rozpocznie się jak głoszą legendy od drugiego zdobycia legendarnej twierdzy, musi się cofnąć w czasie. To już było. Dowodem na egipskie pochodzenie Mojżesza jest jeszcze coś; obrzeżanie. Nie jest to żydowski wymysł, a egipski. Żydzi zaczną się obrzezać od momentu spotkania z Egipcjanami, a standardem stanie się to mniej więcej w czasach historycznego Mosesa. To Egipcjanie jako pierwsi obrzeżali mężczyzn , słusznie zauważając, że dzięki temu mężczyźni są czyściejsi i niektóre choroby weneryczne dzięki temu nie są przekazywane. Wbrew obiegowej w Polsce opinii większość męskiego świata jest obrzezana i tą większość nie stanowią Żydzi, ale mężczyźni spoza tej kultury i nie mam namyśli Arabów, to też lud semicki. Egipcjanie w ogóle mieli ''chorobę'' na punkcie zbędnych włosów i higieny, doprowadzając to czasem do absurdu takiego jak; wyrywanie brwi czy noszenie peruk zamiast własnych włosów. Powód można je wyprać. Zagadka Exodusu jest dość trudna. Sytuację komplikuje zarówno Biblia jak i archeologia. Według Starego Testamentu, od Exodusu do budowy  świątyni w Jerozolimie dzieli 480 lat. Na podstawie wiarygodnych źródeł poza biblijnych najstarsze części świątyni datuje się na ok. 980 r.p.n.e. Nie są to jednak badania węglowe, a spekulacje; gdyż jak wiadomo najstarsza część świątyni jest dziś ogromnym głębokim basenem, o którym zresztą powstało wiele legend, jak chociażby o Skarbie Narodów. Przyjmując tę datę; Exodus musiałby nastąpić około 1460 roku p.n.e. , czyli sto lat przed pojawieniem się Akhenatena. Jednak kilka stron dalej czytamy, że Żydzi brali udział przy budowie miast Pitom i Ramesseum. Wiemy dziś, że Żydzi byli główną częścią armii Ramzesa II pod Megiddo i to oni przyczynili się do zdobycia twierdzy.Gdyby Ramzes II tak bardzo ich nienawidził po prostu by ich wymordował. W listach z el-Amarna wiele razy pojawia się słowo Hapiru na określenie jeńców. To określenie bardzo kojarzy się ze słowem Hebrajczyk i rzeczywiście ma z nim się kojarzyć , albowiem tak nazywano obywateli Ziemi Kanaan. Egipcjanie nie dzielili ich jednak na Żydów, protoplastów Arabów i inne nacje, a po prostu używali tego określenia na cały region. Region, w którym po dziś dzień trudno połapać się w istniejących tam nacjach czy odłamach religijnych.  Słowo Hapiru oznacza po prostu ''Nomadę'' , albowiem ludzie ci prowadzili taki tryb życia. Słowo Hebrajczyk w oryginale to dosłownie: '' Ten , który przeszedł''. Część historyków, chce w tym widzieć, tak jak twierdzi Biblia, określenie potomków ludzi Exodusu. Część stwierdza, że to po prostu określenie trybu życia- Nomadów. Jeśli Mojżesz był postacią historyczną, zafascynowaną monoteizmem , doprowadził do ''przejścia'' i wprowadził obrzeżanie to zdecydowanie był bliższy Akhenatenowi niż innym władcom. Nie sposób odrzucić podobieństw w prawodawstwie i zasadach religijnych pomiędzy atonizmem , a pierwotnym judaizmem. Mimo kilku różnic. Najstarsza część Thory tzw. Tekst Jahwe pochodzi z czasów króla Dawida, to 350 lat po Atonie. Obecna wersja judaizmu łączy w sobie cechy pięciu różnych Blisko Wschodnich starych religijnych tradycji. Część z nich istnieje dalej, choć u nas raczej się o tym nie mówi. Mojżesz zatem nie przybył do Ziem Kanaan z nową wykładnią wiary. Zasadniczą różnicą jest sama koncepcja Boga. Bóg Akhenatena jest bardziej bliski Bogu chrześcijan: jest bogiem miłości, harmonii. Bóg Mojżesza jest wojowniczy, nieustępliwy; dopiero od tekstów Izajasza zaczyna zmieniać swe oblicze. Bóg Mojżesza wielbi jeden naród; Bóg Akhenatena wielbi wszystkich. Obydwoje mają jednak dwie cechy wspólne: nie tolerują innych kultów, a ich postać jest nie do określenia. Judaizm to raczej odrodzenie ideologii Atona niż kontynuacja. Mojżesz w jakiś sposób był powiązany z tą kulturą.  Jeśli przyjąć , że Exodus miał miejsce przed panowaniem Horemheba to , władcy owego czasu nie mieli sił ani chęci zajmować się uciekinierami; mieli większe problemy- jak uratować własne państwo. Wydaje się, że grupy ludów z Ziemi Kanaan po prostu zawsze gdzieś były w Egipcie, czasem zostawały, czasem buntowały się i odchodziły. Samo pogranicze Ziemi Kanaan już w starożytności nie było spokojnym miejscem. Legendarne 10 lat pokoju dał tym ziemią Salah-ad-Din i Baldwin Trędowaty.Kolejny mądry Yousef. Tych dwóch ludzi za to co osiągnęli czczą wszyscy , którzy tam mieszkają po dziś dzień. W reszcie historii regionu zawsze znajdziemy jakiś choćby drobny zamęt. Według Euzebiusza z Cezarei , który cytuje liczne starożytne dziś zaginione pisma; Mojżesz stał się ofiarą intrygi , chciano go zamordować albowiem Mojżesz w obronie zabił napastnika. Ze strachu ucieka na pustynię. Ten fakt jest również w Biblii. Zdaniem niektórych to podważa jakiekolwiek bliskie powiązanie z rodziną faraona. Jeśli go wychowywali; oni stanowili prawo to  sprawę by zatuszowano. Od czasów Ramzesa I będzie to częstym przypadkiem nowej 19-tej dynastii. Wielu chce widzieć w Ramzesie II okrutnika, pod koniec życia maniaka władzy. Ramzes... Miałam to szczęście aby obejrzeć wszystkie jego najsłynniejsze wizerunki, miałam okazje spojrzeć na  jego twarz. Był rudy, wyjątkowa cecha
wśród Egipcjan, ale jego twarz też jest wyjątkowa. Żył 86 lat , w owych czasach to cud, już czterdziestolatek był starcem. Jego nie zapomniana stoicka twarz... To idealny władca. Machiavelli złożyłby mu honory. Patrząc na niego czuje się to samo kiedy się patrzy na Tutmosisa III i jego legendarny uśmiech (jedyna uśmiechnięta egipska mumia). Tutmosis jakby się śmiał chcąc przekazać: ''pokonałem uzurpatorkę, zdobyłem niezdobytą twierdzę, rozszerzyłem Egipt na wszystkie kierunki,mojej taktyki wojennej uczycie się i stosujecie po dziś dzień. Mimo iż macocha uważała, że nie osiągnę nic. Czy miałem ten legendarny magiczny diament władzy, tego wam nie zdradzę.'' Ramzes mówi wprost: ''jestem panem panów. Człowiekiem, który rozmawiał z Agamemnonem. Nie musiałem nic nikomu udowadniać i nie będę się tłumaczył''.Jego Majestat dalej bije blaskiem. Ramzes nie musiał być tyranem, jego dzieła szły za nim. Jego propaganda, agitatorzy stworzyli tak piękny mit już za jego życia, w taki sposób, że ludzie sami z siebie bali się wychodzić przed szereg. Może to był zaczątek przyszłej rzymskiej zasady'' Niech nienawidzą byleby się bali''. Czy Mojżesz mógł widzieć gorejący krzak, który nie spłonął?  W tym rejonie świata zdarzają się takie przypadki. Pustynna jemioła przypomina wyglądem płonącą roślinę. Niektóre rośliny z rodziny rurowatych rzeczywiście mogą zapalić się od  gorąca dość często, a że są tak smoliste , że prędko nie spłoną . Warto dodać również to kim była Sephora, na której cześć nazwano słynną markę. Sephora to hebrajsku ''Ptak''. Swoją żonę Mojżesz poznał na pustyni, była Nabatejką , za kilka wieków powstanie najsłynniejszy symbol tej kultury Petra, zbudowany przez kulturę, o której mało wiemy. Tak czy owak jest protoplastą Arabów. Od zawsze jeśli Arab i Żyd są doprowadzeni do ostateczności kogo wybrać za małżonka, mając do wyboru Żyda, Araba lub obcokrajowca, ale nie mogąc poślubić kogoś ze swojej kultury wybiorą siebie nawzajem. Sephora jest więc również symbolicznym połączeniem kultur Ziemi Kanaan. Zakładając, że obydwoje rzeczywiście istnieli.  Uprawianie magii było w owym czasie czymś powszechnym w większości krajów . W kraju kobry sztuczka z wężem nie była czymś nowym. Już starożytni zaklinacze tego mistycznego zwierzęcia wiedzieli, że w pewnych warunkach można ją wprowadzić w stan całkowitego zesztywnienia. Laski nie było, wąż mógł być- zesztywniały. Zmiana wody Nilu w krew to też bajka. Pomijając fakt, że zadziwiająco podobny fragment o zatruciu wody znajdujemy w papirusie z  modlitwą do Seta. Do czasu wybudowania Tamy Asuańskiej, rzeka wraz z wylewem niosła ze sobą błotnisty czerwony szlam, przypominał on krew. Ten szlam był z kolei wylęgarnią wszelkiego robactwa. Więc do plag robactw wszyscy byli przyzwyczajeni podobnie jak do tej dziwnej: ''gęstej ciemności, którą można dotknąć''. To nic innego jak Blisko Wschodni chamsin. Śmierć synów faraona, być może była spowodowana jakąś chorobą, a być może po prostu ktoś im pomógł. Większość biblistów i archeologów uważa jednak plagi za wymysł kronikarza, mający podnieść napięcie i uzasadnić zwyczajną ucieczkę ludu, dokładnie w tym momencie kiedy faraon werbował ludzi na wojnę przeciwko nacierającym na kraj Libańczykom.  To wydarzenie miało miejsce za Merenptaha syna Ramzesa. A więc Exodus miał miejsce nie za panowania Ramzesa II. Słowo ''elaf'' stojące za wyrażeniem określający 600 ma kilka znaczeń: tysiąc, grupa lub rodzina. Pierwsi tłumacze naprawdę nie starali się poznać języka Tory, choćby ze wpojonej niechęci do Żydów lub lenistwa. W wyniku tego powstało mnóstwo błędów. Liczba 600,000 to liczba prawie całego ogółu ówczesnego społeczeństwa zamieszkującego państwo, a więc bliższe jest tu określenie rodzina. Jeśli wziąć nawet po 10 osób wchodzących w  skład jednej rodziny, pojawia się możliwa liczba 5000. To jest bardziej możliwa liczba ludzi, którzy odeszli. Nie było to również uporządkowanego wyjścia uchodźców z powodu chociażby wybrania drogi. Nie obrano starego filistyńskiego szlaku do Kanaanu,który był strzeżony. Samo Morze Czerwone było tez nie do końca Morzem Czerwonym , w dzisiejszym rozumieniu i wyglądzie. Dawniej na terenach od Morza Czerwonego po Kanał Sueski rozciągały się częściowo słone rozlewiska i jeziora porośnięte trzcinami. Samo użyte słowo Jam-Suf oznacza dokładnie: ''Morze trzcin''.  O tym przejściu wspominają już księgi: Judyty, Mądrości i Machabejska. Za czasów Ramesydów, te słone jeziora  były połączone z morzem i jednocześnie przedzierane łatami, po których można było spokojnie przejść kiedy był odpływ. Biblijne Migol znajdowało się przy łasze Szaluf, odkopano tam zresztą warownie oraz starożytną drogę, wiodącą prosto w morze. Jak wiemy z Biblii część ludzi tutaj zdecydowała wrócić się do Egiptu, więc to niewolnictwo nie było aż tak złe. Czy Merenptah rzeczywiście przybył ścigać Izraelitów; wątpliwe. Nawet jeśli wojsko zapomniało o przypływie i ścigało ludzi głęboko w morze Merenptaha tam nie było. Za kilka lat walczy z Libijczykami i pokonuje księcia Muroaju. Byli to po prostu  najprawdopodobniej ludzie, którzy nie chcieli walczyć po raz kolejny. Żołnierze, którzy widzieli za dużo okropności podczas poprzedniej wojny i zdecydowali się odejść  wraz z rodzinami. Żołnierze, którzy w którymś momencie stwierdzili, że ideologia pokoju i dyplomacji czy postępowania Akhenatena była lepszym wyjściem i zdecydowali się odejść. Można ich nawet zrozumieć.  Z żołnierzami dzieją się zawsze po wojnie dwie skrajne rzeczy, ale to nigdy się nie zmienia. Zawsze stają się niezrozumianymi wyrzutkami, którzy kiedyś byli tak niezbędni  państwu. Tak oto kończy się historia prawdziwego Exodusu.

 Bibliografia: fragmenty Biblii za Biblią Tysiąclecia, Philipp Vanderberg ''Ramzes Wielki'', ''Nefertiti'', Andrzej Niwiński'' Bóstwa Kulty i rytuały starożytnego Egiptu'',